Snorkeling bez tajemnic

Przewodnik po snorkelingu

Na czym polega snorkeling

Snorkeling to rekreacyjne pływanie po powierzchni z twarzą zanurzoną w wodzie. Maska pozwala widzieć ostro, a fajka umożliwia oddychanie bez podnoszenia głowy. Nazwa pochodzi od angielskiego snorkel, czyli fajki. W Polsce używa się też słowa „snurkowanie”, a o tym, jak zacząć, piszemy również w poradniku snurkowania dla początkujących. Do snorkelingu nie potrzeba uprawnień, a podstawowy sprzęt mieści się w plecaku, dlatego to jedna z najbardziej dostępnych form poznawania podwodnego świata.

Na początku wystarczy spokojne dryfowanie i obserwowanie dna. Z czasem wiele osób uczy się krótkich zejść pod wodę na wstrzymanym oddechu. Warto je jednak ćwiczyć stopniowo i zawsze z asekuracją.

Snorkeling a inne formy pływania pod wodą

Twoja pierwsza sesja snorkelingu

1. Znajdź łatwe miejsce. Osłonięta zatoka, piaszczyste wejście, woda do pasa przy brzegu i brak ruchu łodzi.
2. Dopasuj sprzęt na sucho. Wyreguluj pasek maski i ustaw fajkę tak, żeby ustnik sam trafiał do ust.
3. Oswój się z oddechem. Na płyciźnie pochyl się, zanurz twarz i przez minutę, dwie oddychaj spokojnie przez fajkę.
4. Płetwy zakładaj w wodzie. W płetwach po plaży chodzi się niewygodnie. Jeśli musisz, idź tyłem.
5. Płyń wzdłuż brzegu. Tak zawsze masz blisko do miejsca, gdzie możesz stanąć. Regularnie unoś głowę i sprawdzaj pozycję.
6. Kończ z zapasem sił. Pierwsza sesja nie musi trwać dłużej niż kwadrans.

Sprzęt do snorkelingu

Zestaw do snorkelingu jest prosty, ale od dopasowania zależy, czy będziesz cieszyć się widokami, czy walczyć z wodą w masce. Lepiej kupić trochę mniej, a dobrze dobranego sprzętu, niż gotowy komplet, który uwiera. Najważniejsze są cechy, a nie logo na opakowaniu.

Maska do snorkelingu

• Szczelność bez paska: przyłóż maskę do twarzy, wciągnij lekko powietrze nosem i puść. Jeśli trzyma się sama, kształt pasuje.
• Szyby ze szkła hartowanego: są odporne na zarysowania i bezpieczniejsze niż tanie tworzywo.
• Miękki kołnierz z silikonu: powinien przylegać równo wokół twarzy i nie uciskać nosa.
• Pole widzenia i objętość: niska, dobrze przylegająca maska łatwiej się opróżnia z wody. Szerokie szyby dają lepszy widok na boki.
• Krótkowzroczność: do części masek można zamówić szybki korekcyjne. O pływaniu w soczewkach kontaktowych porozmawiaj z okulistą.

Fajka

Dobry ustnik jest miękki i nie wymaga mocnego zaciskania zębów. Jeśli po pół godzinie boli cię szczęka, ustnik jest za duży albo źle ustawiony.

Maska pełnotwarzowa: wygoda kontra ryzyko

Płetwy, ochrona ciała i asekuracja

• Płetwy kaloszowe zakłada się na gołą stopę. Sprawdzają się w ciepłej wodzie i przy piaszczystym wejściu.
• Płetwy paskowe nosi się z butami neoprenowymi. Przydają się, gdy do wody wchodzisz po kamieniach lub skałach.
• Miękkie, niezbyt długie pióro jest najlepsze na początek, bo nie przeciąża łydek i stawów.
• Lycra chroni plecy przed słońcem i skórę przed drobnymi otarciami. Pianka neoprenowa pozwala dłużej pływać w chłodnej wodzie.
• Kamizelka do snorkelingu pozwala odpocząć na powierzchni i daje pewność osobom mniej wprawnym w pływaniu.
• Bojka sygnalizacyjna w jaskrawym kolorze pokazuje łodziom, że w wodzie ktoś jest.

Zaparowana maska i pielęgnacja sprzętu

1. Nowe szkło pokryte jest fabryczną powłoką, przez którą maska paruje. Usuń ją zgodnie z zaleceniami producenta.
2. Przed każdym pływaniem nanieś od środka środek przeciw parowaniu i lekko przepłucz maskę.
3. Nie wycieraj wnętrza szyby palcami. Tłuszcz ze skóry sprzyja parowaniu.
4. Po pływaniu wypłucz cały sprzęt w słodkiej wodzie, wysusz w cieniu i przechowuj maskę w pudełku, żeby silikon się nie odkształcił.

Technika

Rytm oddechu

Przez fajkę oddycha się wolniej i głębiej niż zwykle. Postaraj się robić pełny, spokojny wydech: fajka ma swoją objętość i część wydychanego powietrza wraca przy następnym wdechu. Szybki, płytki oddech to znak, że trzeba zwolnić. Zatrzymaj się, połóż się na plecach albo chwyć bojkę i odpocznij.

Woda w fajce i w masce

• Fajka: jeśli wleje się do niej woda, wypchnij ją energicznym, krótkim wydechem. Następny wdech rób ostrożnie, na wypadek kropel na dnie rurki.
• Maska na powierzchni: podnieś głowę, odciągnij dolną krawędź i pozwól wodzie wypłynąć.
• Maska pod wodą: dociśnij górną część maski do czoła, spójrz lekko w górę i wydychaj powietrze nosem, aż woda wypłynie dołem.

Ciśnienie w uszach

Różnicę ciśnień czuć już przy niewielkim zanurzeniu. Wyrównuj je od samego początku zejścia, zanim pojawi się ból. Najczęściej robi się to, zatykając nos przez maskę i delikatnie wydychając w zamknięty nos, albo przełykając ślinę i poruszając żuchwą. Jeśli ucho nie „puszcza”, wróć wyżej i spróbuj ponownie. Niczego nie forsuj. Przy przeziębieniu lub zatkanym nosie zostań na powierzchni.

Jak pracować płetwami

Siła ruchu pochodzi z bioder i ud, a kolana uginają się tylko lekko. Płetwy nie powinny wychodzić nad powierzchnię, bo chlapanie to stracona energia. Ręce odpoczywają wzdłuż ciała. Spokojne, szerokie ruchy nóg pozwalają płynąć długo bez zmęczenia i nie płoszą ryb.

Zejście pod wodę

Najprostszy sposób to tzw. duck dive: leżąc na brzuchu, weź zwykły, spokojny wdech, zegnij tułów w dół pod kątem prostym i wyprostuj nogi nad wodą. Ich ciężar sam wciągnie cię pod powierzchnię. Nie wykonuj serii szybkich, głębokich oddechów przed zejściem, bo hiperwentylacja zwiększa ryzyko utraty przytomności pod wodą. Schodź tylko wtedy, gdy partner obserwuje cię z powierzchni.

Fala, wiatr i prąd

Przy falowaniu łatwo zachłysnąć się wodą, a wychodzenie na brzeg bywa trudne. Obserwuj wodę kilka minut, zanim do niej wejdziesz. Jeśli czujesz prąd, płyń najpierw pod niego, a wracaj z nim, gdy siły będą już mniejsze.

Bezpieczeństwo

Większość wypadków podczas snorkelingu wynika z przecenienia sił, złych warunków albo samotnego pływania. Te zasady nie są przesadną ostrożnością, tylko podstawą.

Prąd odpływowy

Prąd odpływowy (ang. rip current) to wąski pas wody szybko płynącej od brzegu w stronę morza. Zdradza go przerwa w linii załamujących się fal, ciemniejsza lub zmącona woda albo piana przesuwająca się od plaży. Gdy znajdziesz się w takim prądzie:

• nie próbuj płynąć prosto pod prąd do brzegu,
• oszczędzaj siły, oddychaj spokojnie i utrzymuj się na powierzchni,
• płyń wzdłuż brzegu, aż poczujesz, że prąd słabnie, a potem kieruj się na plażę,
• jeśli brakuje ci sił, machaj ręką i wzywaj pomoc.

Słońce i zimno

Podczas snorkelingu plecy, kark i tył nóg przez długi czas są wystawione na słońce, a chłodna woda sprawia, że nie czujesz pieczenia. Oparzenie wychodzi dopiero wieczorem. Najskuteczniej chroni lycra lub koszulka z filtrem UV. Drugie zagrożenie to wychłodzenie, także w ciepłych krajach po długim pływaniu. Dreszcze, sine usta i niezgrabne ruchy dłoni oznaczają, że pora wyjść z wody i się ogrzać.

Organizmy, na które trzeba uważać

• Meduzy i inne parzydełkowce: trzymaj dystans. Lycra ogranicza kontakt ze skórą. Sposób postępowania po poparzeniu różni się w zależności od gatunku, więc warto wcześniej zapytać lokalnych ratowników.
• Jeżowce: często siedzą na skałach przy samym brzegu. Wchodź do wody w butach neoprenowych i patrz pod nogi.
• Ryby z jadowitymi kolcami: w cieplejszych morzach niektóre gatunki potrafią się zamaskować na dnie. Nie stawaj na dnie bez potrzeby i niczego nie dotykaj.

Silny ból, obrzęk, trudności z oddychaniem lub zawroty głowy po kontakcie z morskim organizmem wymagają pilnej pomocy medycznej.

Więcej praktycznych wskazówek, m.in. o prądach i wychłodzeniu, znajdziesz w części o bezpieczeństwie na snurkowanie.pl.

Kiedy zostać na brzegu

• gdy wywieszona jest czerwona flaga lub obowiązuje zakaz kąpieli,
• przy burzy, silnym wietrze, dużej fali lub bardzo słabej widoczności,
• po alkoholu, w chorobie, przy przeziębieniu lub dużym zmęczeniu,
• gdy nie masz partnera i nikt na brzegu nie wie, gdzie pływasz,
• w pobliżu portów, torów wodnych i miejsc, gdzie pływają skutery.

Snorkeling z dziećmi i dla osób początkujących

Dla dzieci snorkeling bywa najciekawszą częścią wakacji, pod warunkiem że czują się w wodzie swobodnie. Potrzebują maski w dziecięcym rozmiarze, krótkiej fajki z małym ustnikiem i płetw dobranych do stopy, a nie „na zapas”. Kamizelka asekuracyjna pozwala dziecku skupić się na oglądaniu zamiast na utrzymywaniu się na wodzie.

• Ćwiczcie najpierw w basenie lub nawet w wannie: twarz w wodzie, oddech przez fajkę, spokojne pływanie.
• Nad morzem wybierajcie płytkie, osłonięte miejsca i krótkie sesje, kilkanaście minut na raz.
• Dorosły powinien być w zasięgu ręki dziecka przez cały czas.
• Planujcie przerwy na ogrzanie się i picie wody. Dzieci szybciej marzną i łatwiej się odwadniają.

Dorośli, którzy słabo pływają, też mogą uprawiać snorkeling: w kamizelce, w miejscu, gdzie da się stanąć, i w towarzystwie kogoś doświadczonego. Kilka lekcji pływania przed wyjazdem bardzo zwiększa komfort.

Gdzie uprawiać snorkeling

Snorkeling w Polsce

Polskie wody nie przypominają tropików, ale potrafią zaskoczyć. Najwięcej widać w czystych jeziorach i zalanych kamieniołomach. Przy brzegu spotkasz tam ryby słodkowodne, podwodne łąki i zatopione drzewa, a w niektórych miejscach także pozostałości dawnych urządzeń. Przejrzystość zmienia się w ciągu sezonu i często spada w pełni lata, gdy zakwitają glony. Woda przy dnie bywa wyraźnie zimniejsza niż przy powierzchni, więc pianka zdecydowanie się przydaje.

W Bałtyku widoczność jest zwykle niewielka, zwłaszcza po wietrznych dniach. Wzdłuż piaszczystych plaż dno bywa monotonne, ciekawsze są odcinki z kamieniami. Pamiętaj, że wiele akwenów ma ograniczenia wstępu lub kąpieli, np. na terenach chronionych i czynnych wyrobiskach. Aktualne zasady sprawdzaj u zarządcy terenu lub w urzędzie gminy.

Śródziemnomorskie wybrzeża

Dla wielu osób pierwszy prawdziwy snorkeling odbywa się w Chorwacji, Grecji, Hiszpanii, we Włoszech lub na Malcie. Skaliste zatoki z czystą wodą są tam często dostępne prosto z plaży. Najcieplej jest zwykle w drugiej połowie lata, a przyjemnie pływa się od późnej wiosny do jesieni. Życie podwodne jest mniej barwne niż na rafach, ale zobaczysz ławice ryb, ośmiornice, rozgwiazdy i łąki trawy morskiej.

Rafy koralowe i ciepłe morza

Po najbardziej kolorowe widoki warto pojechać nad Morze Czerwone, np. do Egiptu, albo do Tajlandii, na Malediwy, do Indonezji lub na Karaiby. Wiele raf leży w granicach parków morskich, gdzie obowiązują opłaty, limity odwiedzających i własne regulaminy. Część miejsc bywa okresowo zamykana dla ochrony przyrody. Sprawdź też klimat: w porze deszczowej lub monsunowej morze bywa wzburzone, a woda mętna.

Jak ocenić miejsce na snorkeling

Przyroda i odpowiedzialność

Podwodne ekosystemy są delikatniejsze, niż się wydaje. Koralowce to kolonie drobnych zwierząt, które rosną bardzo powoli, a ich uszkodzenia mogą goić się latami. Kilka nawyków sprawia, że twój snorkeling nie zostawi śladów:

• Patrz, ale nie dotykaj. Nie podnoś muszli, rozgwiazd ani kamieni z żyjącymi na nich organizmami.
• Pilnuj płetw. Nad płytką rafą płyń poziomo i nie stawaj na dnie.
• Nie dokarmiaj ryb. Pokarm od ludzi zaburza ich naturalne zachowanie.
• Szanuj przestrzeń zwierząt. Żółwie, płaszczki czy delfiny oglądaj z odległości, bez pościgu i otaczania ich.
• Chroń skórę mądrze. Najlepiej ubraniem. Jeśli używasz kremu, wybierz taki, który producent określa jako łagodniejszy dla środowiska morskiego, nałóż go z wyprzedzeniem i sprawdź, czy w danym regionie nie obowiązują zakazy określonych składników.

Fotografia podwodna

Do zdjęć ze snorkelingu nie potrzeba drogiego aparatu. Kamerka sportowa w obudowie wodoszczelnej albo telefon w szczelnym etui wystarczą do pierwszych ujęć. Etui testuj przed wyjazdem bez telefonu w środku: włóż do niego kawałek papieru, zanurz na kilkanaście minut i sprawdź, czy papier został suchy.

• Pogoda: słońce i płytka woda dają najlepsze kolory. W pochmurny dzień wszystko wychodzi bardziej niebieskie.
• Dystans: im bliżej obiektu, tym ostrzejsze zdjęcie. Nie płosz jednak zwierząt i nie dotykaj rafy.
• Perspektywa: zdjęcia z poziomu ryby lub lekko od dołu są ciekawsze niż ujęcia pionowo w dół.
• Uwaga: patrząc w ekran, łatwo stracić orientację. Co chwilę sprawdzaj, gdzie jest partner i brzeg.

Historia snorkelingu

Chęć zajrzenia pod wodę towarzyszy ludziom od zawsze, ale snorkeling w dzisiejszej postaci ma niecałe sto lat. Wcześniej pod wodę schodzili przede wszystkim ci, którzy z tego żyli: poławiacze gąbek, pereł i owoców morza.

1. Starożytność

   Praca pod wodą na jednym oddechu

   W rejonie Morza Śródziemnego zbierano gąbki i muszle, nurkując bez żadnego sprzętu. Arystoteles wspominał o przyrządach, dzięki którym nurkowie mogli czerpać powietrze znad powierzchni, choć nie wiemy, jak dokładnie wyglądały. Popularne historie o oddychaniu przez trzcinę trudno potwierdzić w wiarygodnych źródłach.

2. Wiele stuleci

   Tradycyjni poławiacze

   W różnych częściach świata przetrwały tradycje nurkowania na wstrzymanym oddechu. Do najbardziej znanych należą japońskie ama, zbierające z dna skorupiaki i wodorosty. Z czasem poławiacze sięgnęli po proste gogle, które poprawiały widoczność.

3. Renesans

   Pomysły Leonarda da Vinci

   Leonardo da Vinci szkicował urządzenia do przebywania pod wodą, w tym rurkę doprowadzającą powietrze z powierzchni. Nie ma pewności, że któreś z nich zbudowano i używano. To jednak dowód, że idea oddychania przez rurkę była obecna od wieków.

4. Lata 20. i 30. XX wieku

   Maska, płetwy i fajka trafiają na plaże

   Na śródziemnomorskich plażach, szczególnie na południu Francji, rekreacyjne pływanie w goglach i maskach zaczęło zdobywać zwolenników. W latach 30. Louis de Corlieu opatentował płetwy, a na rynku pojawiały się pierwsze fajki do pływania przy powierzchni.

5. Lata 40.

   Słowo z okrętów podwodnych

   Nazwa „snorkel” wywodzi się od niemieckiego Schnorchel, czyli rury, przez którą okręt podwodny pobierał powietrze, płynąc tuż pod powierzchnią. Określenie przyjęło się w angielskim dla fajki pływackiej, a od niej wziął nazwę cały snorkeling.

6. Lata 50. i 60.

   Moda na podwodny świat

   Filmy i książki o morzu, rozwój nurkowania i coraz tańsze podróże sprawiły, że maska, fajka i płetwy stały się elementem wakacyjnego bagażu. Sprzęt zaczęto produkować na dużą skalę.

7. Koniec XX wieku

   Silikon i lepsze konstrukcje

   Gumę zastąpił silikon, który jest miękki, szczelny i odporniejszy na starzenie. Upowszechniły się szyby ze szkła hartowanego oraz fajki z zaworami ułatwiającymi usuwanie wody.

8. XXI wiek

   Nowe maski i ochrona raf

   Pojawiły się popularne maski pełnotwarzowe, a wraz z nimi pytania o ich bezpieczeństwo. Równocześnie rośnie troska o środowisko: w wielu miejscach wprowadza się zasady ochrony raf i limity odwiedzających.

Wiele wynalazków w historii sprzętu wodnego powstawało równolegle, a pierwszeństwo bywa sporne. Daty podajemy orientacyjnie. Jeśli masz rzetelne źródło, które coś prostuje, daj nam znać.